EDEBİYAT BİLGİLERİ (Yazınsal Türler, Şiir Türleri ve Şiir Bilgisi)

Biçim veiçerik bakımından kuralları belirlenmiş yazı kalıplarına denir.

 

§  Yazınsaltürler, konularına ve biçimsel tekniklerine göre değişik isimlerleadlandırılır. 

§  Yazınsaltürler ikiye ayrılırlar: Nesir (Düz Yazı) ve Nazım (Şiir)

a)- Nesir (Düz Yazı): Anlatılmak istenenin cümleler halinde dile getirildiğiyazılardır.

·        Bu yazılar, bir olayveya düşünce üzerindetemellendirilir.

·        İçerik ve biçim özelliklerine göre değişik türlereayrılır.

·        OlayYazıları: 

 

Öykü (Hikaye):

o   Olmuş veya olabilecek olay ve durumları; yer, zaman vekişiye bağlı olarak yüzeysel bir biçimde anlatan yapıtlardır.

o   Dar bir kahraman kadrosu vardır.

o   Serim, Düğüm ve Çözüm bölümleri vardır.

o   Boccaccio, “Decameron” adlı eseriyle dünyaedebiyatında bu türün ilk örneğini vermiştir.

o   Yapısal özelliklerine göre ikiye ayrılır:

o   Olay (Klasik)Öyküsü:

o   Bu öykünün dünya edebiyatında ilk örneğini Guy de Maupassant verdiği içinMaupassant Tarzı Öykü adı verilir.

o   Bu türün edebiyatımızda ilk temsilcisi ise Ömer Seyfettin’dir.

o   Durum(Modern) Öyküsü:  

o   Durum anlatımına dayanır.

o   Bu öykünün dünya edebiyatında ilk örneğini Anton Çehov verdiği için Çehov TarzıÖykü adı verilir.

o   Bu türün edebiyatımızda ilk temsilcileri Sait Faik Abasıyanık ve Memduh Şevket Esendal’dır.

o   Edebiyatımızda ilk öykü: Letaif-i Rivayat –  A. Mithat Efendi

o   Edebiyatımızda ilk realist öykü: Küçük Şeyler –Samipaşazade Sezai

Roman:

§ Olmuş ya da olabilecek olayları; yer, zaman ve kişiyebağlı olarak anlatan geniş kapsamlı yapıtlardır.

§ Olaylar geniş ve ayrıntılı bir biçimde dile getirilir.

§ Kahraman kadrosu geniştir ve kahramanlar bütünyönleriyle ele alınır.

§ Konusuna göre değişik isimlerle adlandırılır: Psikolojik, Polisiye gibi…

§ Oluşturduğu edebiyat akımına göre değişik isimlerleadlandırılır: Klasik, Romantik gibi…

§ Dünya edebiyatında bu türün ilk örneğini: Rabelais, Gargantua adlı yapıtıylavermiştir.

§ Dünya edebiyatında modern romanın ilk örneğini Cervantes, Don Kişot adlı eseriylevermiştir.

§ Edebiyatımızda ilk yerli roman Taaşşuk-ı Talatve Fitnat – Şemsettin Sami

§ Edebiyatımızda ilk çeviri roman Telemaque(Fenelon’dan) – Yusuf Kamil Paşa

§ Edebiyatımızda ilk edebi roman İntibah – NamıkKemal

§ Edebiyatımızda ilk tarihi roman Cezmi – NamıkKemal

§ Edebiyatımızda ilk realist roman Araba Sevdası– Recaizade Mahmut Ekrem

§ Edebiyatımızda batılıanlamda ilk roman Mai ve Siyah – HalitZiya Uşaklıgil

§ Edebiyatımızda ilk psikolojik roman Eylül – MehmetRauf

§ Edebiyatımızda ilk köy romanı Karabibik – NabizadeNazım

Masal:    

ü Halk dilinde şifahi olarak dile getirilen dahasonraları ise herhangi bir sanatçı tarafından yazıya geçirilmiş, olağanüstüolayların anlatıldığı bir edebiyat türüdür.

ü Olaylar tamamen hayal ürünüdür.

ü Olaylar  –miş’ligeçmiş zaman eki kullanılarak anlatılır.

ü Kahramanlar, insanüstü özellikler gösterir.

ü İyi kahramanlar hep iyi; kötü kahramanlar hep kötüdür.

ü Masalın sonunda iyi kahramanlar ödüllendirilirken;kötü kahramanlar cezalandırılır.

ü Eğitici ve öğreticidir.

ü Evrensel konular dile getirilir.

ü Yer ve zaman belli değildir.

ü Tekerlemeler vardır.

ü Edebiyatımızda EflatunCem Güney, masallarımızı derleyip yazıya geçirmiştir.

ü Alman edebiyatında Grimm Kardeşler, uluslarının masallarını derleyerek yazıyageçirmişlerdir: Pamuk Prenses ve Yedi Cüceler, Bremen Mızıkacıları, Kül Kedisigibi…

Fabl:

·        İnsan dışındaki varlıkların genellikle hayvanlarınkişileştirilmesi ve konuşturulması esasına dayanan ve şiir biçiminde yazılanmasallardır.

·        Ahlaki ders ve öğüt verme amaçlanır.

·        Didaktik şiire özgü nitelikler taşır.

·        Teşhis (Kişileştirme)ve İntak (Konuşturma) sanatınabaşvurulur.

·        Bu türün ilk örneğini Hint düşünürü Beydaba, Kelile ve Dimne adlı yapıtıyla ortayakoymuştur.

·        Mevlana’nın Mesnevi’sibu türün başarılı örneklerindendir.

·        Divan şairi Şeyhi’nin Harname adlı mesnevisi bu türün başarılı örneklerindendir.

·        Eski Yunan edebiyatı sanatçısı Aisopos (Ezop) ve Fransız edebiyatı sanatçısıLa Fontaine bu türdeki yapıtlarıyla tanınmıştır. 

YORUM EKLE

banner16

banner15