FİİLLER (EYLEMLER)

Fiil, bir iş, oluş ve hareket bildirenkelimelere denir.

§ Fiiller olmadan İSİMLERcümle özelliği göstermez.

§ Fiiller sadece YÜKLEMDEbulunur.

§ KÖK,ZAMAN(KİP) ve ŞAHIS olmak üzere üç unsur bulunur.

§ Fiiller anlattıkları hareketlerin niteliğine görebirçok değişik özellikler gösterirler. Bu yönüyle fiilleri çeşitli şekillerdegruplandırmak mümkündür. Ağırlıklı üç grupta incelenir:

§ KılışFiilleri: Herhangi bir NESNEYİ etkilemeye yönelik bir anlamtaşır: boyamak, kesmek…

§ DurumFiilleri: Etkilenen NESNE yoktur; ÖZNENİN kendisi vardır:oturmak, uyumak…

§ OluşFiilleri: HAREKET yok; ÖZNEDE meydana gelen değişiklik vardır:solmak, küçülmek…

§ Fiillerde iki zaman vardır:

§ Basit Zamanlı Fiiller: İçerisinde “tek zaman eki”bulunan ya da hiç bulunmayan fiillerdir: -gel, -geldi…

§ BileşikZamanlı Fiiller: İçerisinde mutlaka “iki zaman eki” bulunanfiillerdir: -gelmişti…

§ Bileşik Zamanlı Fiiller kendi içerisinde üçe ayrılır:

§ HikayeBileşik Zamanı: -gel miş (i) di.

§ RivayetBileşik Zamanı: -geliyor (i) miş.

§ Şart BileşikZamanı: -geliyor (i) se.

§ Anlam (Zaman)Kayması: Yüklemde zaman eki bulunur. Cümledeki işin geçtiğizamana bakılır. İkisi birbirine “UYMUYORSA” anlam kayması vardır.

§ Genellikle “şimdiki ve geniş zaman” eklerinde görülür.

§ Bileşik zamanlı fiillerde anlam kayması aranmaz.

§ Fiil Kipleri:

HABER(BİLDİRME) KİPLERİ                                                                              DİLEK(TASARLAMA) KİPLERİ

a)-Geçmiş Zaman(DÜN): “dı, di, mış, miş…”                                             a)- Gereklilik: “-malı, -meli”

b)-Şimdiki Zaman(BUGÜN): “yor, makta, mada…”                                b)- İstek: “-ayım, -eyim, -a, -e”

c)-Gelecek Zaman(YARIN): “acak, ecek…”                                               c)- Şart: “-sa, -se”      

ç)-Geniş Zaman(HER ZAMAN): “r, ar, maz…”                                         ç)- Emir: “eki yok” emir bildirir.

ZAMAN ANLAMI VARDIR!                                                                           ZAMAN ANLAMI YOKTUR!

EKFİİL (EKEYLEM): Ekeylem “i- mek” eylemidir. Yani sözcük özelliğiniyitirip ek durumuna geldiğinden bu şekilde adlandırılmıştır.

ü  İki görevivardır:

ü  BasitÇekimli(Zamanlı) Fiillere(Eylemlere) gelerek onları Bileşik Çekimli Eylemyapar.

ü  İsim soylusözcüklere gelerek onları YÜKLEM yapar.

ü  Kısaca ekfiil, yüklemin isim olmasıdır. İsim – fiil farkı –mak ekini alan bütünkelimeler isimdir.

ü  Dört zamanıvardır: -di’li, -miş’li geçmiş zaman, geniş zaman(- ım, sın, dır) ve şartçekimi(-sa).

ü  Olumsuzu“değil” kelimesi ile yapılır.

Çalışkanım,çalışkansın, çalışkandır, çalışkan değildir.

FİİLİMSİ(EYLEMSİ): Fiil olduğu halde çeşitli ekler alarak, cümlede “isim,sıfat ve zarf” görevinde kullanılan sözcüklerdir.

·        Mavimsi – mavi değil; maviye yakın olan.

·        Fiilimsi – fiil değil; fiile yakın olan.

·        Fiil + fiilimsi ekleri = fiilimsi(mastar, ortaç veulaç).

·        İsim – Fiil(Ad eylem, Mastar): Fiil kök ve gövdelerine isim-fiil ekleri getirilerekoluşturulur. “ma, ış, mak”  Yaşasın yemekyemek

·        Sıfat – Fiil (Ortaç): Fiil kök ve gövdelerinesıfat-fiil ekleri getirilerek oluşturulur. “an, ası, maz, ar, dik, acak,miş”  Gelecek günler elbet gelecektir…

·        Sıfat görevinde bulunabilir.

·        Adlaşmış sıfat görevinde bulunabilir.

·        Kip ekleriyle karıştırılmamalıdır. 

·        Zarf – Fiil(Ulaç, Bağfiil, Bağ eylem): Fiil kök ve gövdelerine zarf-fiil eki getirilerekoluşturulur. “a, e, alı, eli, arak, erek, asıya, esiye, casına, cesine, dıkça,dikçe, dığında, diğinde, ınca, ince, ıp, ip, kan, ken, madan, meden, maksızın,meksizin, r…maz”  Sora sora Bağdat bulunur…

·        Bazı sözcükler, zarf-fiil eki almadığı halde almışgibi görünebilirler(danışmadan, görüşmeden).

·        Bazı sözcükler, zarf-fiil eki aldığı halde görevidışında kullanılabilir(kıyasıya mücadele).

 

                

YORUM EKLE

banner16

banner15